Η Χαρισμάθεια στα Νέα του ΑΝΤ1, Φεβρουάριος 2020

Σχολείο με Προσωπικότητα

Ονειρευόμαστε μία εκπαίδευση που να απευθύνεται σε κάθε παιδί ξεχωριστά. Θέλουμε μία εκπαίδευση που να δίνει τον χώρο σε όλους να ταιριάξουν. Να τους βοηθάει να βρουν την προσωπική τους ματιά. Χρειαζόμαστε τη διαφορετικότητα του καθενός, για να μπορέσουμε, μέσα από αυτή, να πληθύνουμε το πόσα μπορεί να κάνει το σύνολο! Θέλουμε να σχεδιάσουμε την εκπαίδευση ξανά, έτσι ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του σήμερα. Ονειρευόμαστε ένα σχολείο με Προσωπικότητα. Θέλουμε το σχολείο να κάνει βήματα μακριά από την αποστήθιση! Η τυποποίηση δεν είναι πλέον ανάγκη της αγοράς εργασίας. Το αντίθετο. Οι τυποποιημένες εργασίες γίνονται πιο εύκολα και πιο γρήγορα από μηχανές και ο άνθρωπος αναλαμβάνει καθήκοντα που χρειάζονται άλλες δεξιότητες. Στην εποχή της πληροφορίας, η δυσκολία δεν είναι πια η πρόσβαση στη γνώση. Το αντίθετο. Η γνώση είναι ανοιχτή. Πληροφορίες υπάρχουν παντού γύρω μας. Η ανάγκη που υπάρχει σήμερα είναι να μάθουμε να τις αναζητούμε, να τις αξιολογούμε, να επιλέγουμε αυτές που χρειαζόμαστε και να τις χρησιμοποιούμε. Δε θα μπορούσε επομένως η εκπαίδευση του σήμερα να μην έχει στο επίκεντρο την ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας, την ανάδειξη της δημιουργικότητας και τη χρήση της τεχνολογίας. 

Γύρω μας τα πάντα αλλάζουν πολύ γρήγορα και θα συνεχίσουν να αλλάζουν, γιατί αυτοί είναι οι ρυθμοί της πληροφορίας. Δεν υπάρχει πιο πολύτιμο εφόδιο από την προσαρμοστικότητα. Τα προβλήματα του σήμερα είναι τόσο πολύπλοκα, έχουν τόσες απαιτήσεις, που ξεπερνούν τις δυνάμεις του καθενός ξεχωριστά. Χρειαζόμαστε τη συνεργασία και τη λειτουργία σε ομάδα. Θα μπορούσαμε όμως να συνεργαστούμε χωρίς να μάθουμε να εκφραζόμαστε και να επικοινωνούμε; Αυτά είναι τα χαρακτηριστικά που θέλουμε στην εκπαίδευση του σήμερα και αυτά τα χαρακτηριστικά πηγαίνουν στην αντίθετη κατεύθυνση από τη στείρα απομνημόνευση της πληροφορίας. Για να αναπτύξουν τα παιδιά φαντασία και αυτονομία χρειάζονται λιγότερους περιορισμούς, λιγότερα καλούπια. Οι τάξεις πολλαπλών ταχυτήτων, που υπάρχουν σήμερα στο ελληνικό σχολείο, μπορούν να προσφέρουν ιδανικές συνθήκες για την αρμονική κάλυψη των συναισθηματικών και των γνωστικών αναγκών των παιδιών, εάν σχεδιαστούν με τέτοιο τρόπο, ώστε να δίνουν τη δυνατότητα σε όλα τα παιδιά να αναπτύξουν το δυναμικό τους στο ακέραιο. Τα παιδιά χρειάζεται να βρουν τον χώρο και τους ρυθμούς τους. Άλλωστε, για να πετάξουν, πρέπει πρώτα να ελευθερωθούν.

Στα παιδιά πρέπει να δοθεί η δυνατότητα να εξερευνήσουν· είτε βρίσκονται στο φυσικό τους περιβάλλον, ενεργοποιώντας τις αισθήσεις τους, είτε είναι σε ένα ψηφιακό, ανακαλύπτοντας και χτίζοντας δικούς τους κόσμους. Χρειάζονται την ανακαλυπτική μάθηση, η οποία μπορεί να δώσει νόημα ακόμα και στα κομμάτια της εκπαίδευσης που έχουν αμιγώς πληροφοριακό χαρακτήρα. Με αυτόν τον τρόπο, η απόκτηση γνώσης εμπλουτίζεται και προκύπτει μέσα από την ανάπτυξη των δεξιοτήτων. Είναι σημαντικό, τα παιδιά να καταλαβαίνουν την πρακτική σημασία των όσων διδάσκονται και να μαθαίνουν είτε βιωματικά, μέσα από την εφαρμογή. Θέλουμε τα παιδιά να πηγαίνουν πέρα από την πληροφορία, δουλεύοντας επάνω σε ιδέες και έννοιες. Έτσι, θα αναπτύξουν ερευνητικές δεξιότητες, αμφισβήτηση, φαντασία, για να φτάσουν να προτείνουν κάτι πρωτότυπο και ρεαλιστικό που να απευθύνεται σε πραγματικά προβλήματα.

Θέλουμε τα παιδιά να βρουν τις κλίσεις τους, χωρίς όμως να αποκλείσουν ενδιαφέροντα και τομείς ενασχόλησης πριν τα γνωρίσουν. Θέλουμε να καταλάβουν πως τα διαφορετικά γνωστικά πεδία λειτουργούν συμπληρωματικά, έτσι ώστε να αντιληφθούν τη χρησιμότητα τους, να διδαχθούν για το ένα μέσα από το άλλο και να δουν έννοιες διαθεματικά. Με αυτό τον τρόπο θα διευρύνουν τους ορίζοντες τους και θα μάθουν πράγματα που τα θεωρούσαν ξένα, μέσα από πράγματα που τους είναι οικεία. Μπορούμε να εμπλουτίσουμε την ύλη του σχολείου με περισσότερα ερεθίσματα που θα εξετάζουν ένα γνωστικό αντικείμενο από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Έτσι, τα παιδιά θα αποκτήσουν μία πιο σφαιρική και ολοκληρωμένη εικόνα του αντικειμένου. Για να το πετύχουμε αυτό, χρειάζονται διαθεματικές ομαδικές εργασίες μέσα από τις οποίες τα παιδιά θα συμπυκνώσουν τη διαδικασία της μάθησης σε κάτι χειροπιαστό, θα δουν τα βήματα για να περάσουν από την ιδέα στην πράξη και θα κατακτήσουν το αίσθημα του δημιουργικού επιτεύγματος. Θέλουμε η διαδικασία της μάθησης να ξεφύγει από τα βιβλία και σε αυτή να εμπλακούν τόσο οι γονείς, οι συγγενείς, οι φίλοι, η γειτονιά και το περιβάλλον του παιδιού. Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί νιώθει ότι στηρίζεται ψυχολογικά και αντιλαμβάνεται ότι η μάθηση, ακόμα και όταν είναι δύσκολη, δεν είναι απαραίτητα δυσάρεστη. Θέλουμε τα παιδιά να έχουν τη δυνατότητα, έστω και προαιρετικά, να αντιμετωπίσουν δύσκολες και απαιτητικές ασκήσεις. Η διαβάθμιση δυσκολίας βοηθάει τα παιδιά να αναπτύξουν επιμονή και υπομονή. Με αυτό τον τρόπο τα παιδιά ξεπερνάνε τον φόβο της αποτυχίας. Η απόκτηση νέων δεξιοτήτων δεν μπορεί να επιτευχθεί με την ποσοτική αύξηση ίδιου τύπου ασκήσεων, αλλά με την ποιοτική αλλαγή της δομής της σκέψης. Θέλουμε η χρήση της τεχνολογίας να γίνεται προς όφελος της εκπαίδευσης, να βοηθάει στη διάδραση, και να ενεργοποιεί περισσότερες αισθήσεις. Η τεχνολογία κάνει εφικτή την ασύγχρονη εκπαίδευση. Το παιδί μπορεί να έχει διαθέσιμο το υλικό του μαθήματος πριν από το μάθημα, να το διαβάσει με το ρυθμό που θέλει και την ώρα του μαθήματος να εμβαθύνει σε αυτό.

Θέλουμε να σχεδιάσουμε ένα σχολείο που θα μιλάει σε κάθε μαθητή ξεχωριστά. Για να το πετύχουμε αυτό, οφείλουμε να γνωρίσουμε κάθε μαθητή ξεχωριστά. Να γνωρίσουμε τα ενδιαφέροντα του, το επίπεδο των γνώσεών του, τις δυνατότητες και τις κλίσεις του. Πρέπει να ξέρουμε τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνει καλύτερα, την εικόνα που έχει για τον εαυτό του, το κίνητρο και τις ανάγκες του. Έτσι, μπορούμε να φτιάξουμε και ένα ξεχωριστό μονοπάτι μάθησης για τον καθένα, με προσωπικούς διδακτικούς στόχους! Η τεχνολογία, σήμερα, το κάνει εφικτό. Θέλουμε ένα σύγχρονο αναλυτικό πρόγραμμα, που θα περιλαμβάνει τα προαπαιτούμενα του σημερινού αναλυτικού προγράμματος, θα βασίζεται, όμως, στη διαφοροποιημένη εκπαίδευση και θα δίνει έμφαση στις δεξιότητες που απαιτεί η σύγχρονη πραγματικότητα. Θέλουμε ένα σύστημα αξιολόγησης που να βοηθάει τα παιδιά να καταλάβουν τις δυνατότητες τους και όχι ένα σύστημα που αναδεικνύει τις αδυναμίες τους και να τα κατηγοριοποιεί.

Ονειρευόμαστε μία εκπαίδευση που να απευθύνεται σε κάθε παιδί ξεχωριστά. Για εμάς όμως, δεν είναι αρκετό να ονειρευόμαστε. Θέλουμε να δούμε αυτή την εκπαίδευση γύρω μας. Θέλουμε να δούμε τα αποτελέσματα της στους αυριανούς πολίτες αυτής της χώρας. Ονειρευόμαστε ένα σχολείο με Προσωπικότητα και θα προσπαθήσουμε για αυτό.

Στήριξε και εσύ το σχολείο με Προσωπικότητα συμπληρώνοντας τα στοιχεία σου στην παρακάτω φόρμα!

https://goo.gl/forms/vFYKHgjX0V5fNY5Q2 

Καλές Γιορτές

Διαγωνισμός Δημιουργικής Γραφής... Εσύ θα γράψεις ιστορία;

Κόκκινη κλωστή δεμένη, στην ανέμη τυλιγμένη, δώσε κλώτσο να γυρίσει, παραμύθι ν’ αρχινίσει…

Διάλεξε τις επόμενες 80 λέξεις που δίνουν τη δική σου ανατροπή στην ιστορία, προκάλεσε έναν φίλο να συνεχίσει από κει που την άφησες, μαζέψτε τα περισσότερα likes και κερδίστε ένα σεμινάριο Δημιουργικής Γραφής!

4 απλά βήματα...

1. Κάνε like στη σελίδα της Χαρισμάθειας στο Facebook.
2. Κάνε share το post του διαγωνισμού ώστε να εμφανιστεί στον τοίχο σου.
3. Στείλε μας inbox για να λάβεις το δικό σου μοναδικό #hashtag με οδηγίες.
4. Κάνε tag έναν φίλο προκαλώντας τον στη μάχη με τα likes!

Μέχρι τότε ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΑΠΟΔΕΚΤΗ!

Master classes 2016-2017

Ξεκινάνε και φέτος για 5η χρονιά τα master classes
Μαθήματα εμπλουτισμού της ύλης για παιδιά δημοτικού, Αυτονομία στη μάθηση για παιδιά γυμνασίου - λυκείου και Συμβουλευτική γονέων για καλύτερη υποστήριξη των παιδιών.
Αιτήσεις μέχρι 28 Σεπτεμβρίου, Διαδικασία επιλογής 1η Οκτώβρη.
Κλείσε θέση με ένα email στο gifted@charismatheia.edu.gr

Η εκπαίδευση όπως θα έπρεπε να είναι...

Αυτό το καλοκαίρι θα είναι αλλιώς...

Δεν είναι πιο ενδιαφέρον τα παιδιά να περνάνε το χρόνο τους ανακαλύπτοντας στη φύση από το να αποχαυνώνονται στην τηλεόραση;

Η Χαρισμάθεια και το ELC Anifantis προσφέρει στα παιδιά μια μοναδική ευκαιρία για να συνεργαστούν, να μάθουν και να δημιουργήσουν παίρνοντας μέρος σε ένα θεματικό παιχνίδι! Δύο περίοδοι που θα προσφέρουν εμπειρίες και δυνατές συγκινήσεις στους μικρούς εξερευνητές!

Μια μικρή απόδραση μακριά από την πόλη, στη Στενή Ευβοίας, μόλις 100 χλμ. από το κέντρο της Αθήνας για τους μικρούς φίλους της Χαρισμάθειας! Τα παιδιά θα περάσουν λίγες μέρες στο βουνό, θα έρθουν σε επαφή με τη φύση, απολαμβάνοντας τη φιλοξενία και τις πλούσιες παροχές του ξενώνα Βασιλική!

Αιτήσεις στο gifted@charismatheia.edu.gr

Και περισσότερες πληροφορίες στο http://www.charismatheia.edu.gr/draseis/summer-school

Θέλεις και εσύ να κάνεις τη διαφορά;

Θες και εσύ να σπρώξεις να πάμε ψηλά;

Είναι στο χέρι σου να το κάνεις!

Γίνε Πρέσβης Δημιουργικότητας και έλα μαζί μας να αλλάξουμε τον κόσμο!

Επένδυσε δέκα λεπτά από το χρόνο σου και την καλή σου διάθεση!

Σε προσκαλούμε να μας απαντήσεις με τον πιο ευφάνταστο τρόπο:

«Πως θα περιέγραφες το πράσινο χρώμα σε κάποιον που δεν βλέπει;» 

Το ερώτημα:

Το να μπορέσεις να περιγράψεις ένα χρώμα σε κάποιον που δε βλέπει σίγουρα απαιτεί δημιουργικότητα και το ζητάμε για να δείξουμε πόσο σημαντική είναι η διαθεματικότητα στην εκπαίδευση! Η διαθεματικότητα αναφέρεται στην διδασκαλία ενός αντικειμένου μέσα από ένα άλλο, όπως για παράδειγμα, τα μαθηματικά μέσα από τη μουσική, τη χημεία μέσα από τη μαγειρική ή την ηγεσία μέσα από την ιστορία. Καλείσαι λοιπόν να χρησιμοποιήσεις τη διαθεματικότητα με τον πιο δημιουργικό τρόπο για να περιγράψεις το πράσινο χρώμα, χωρίς τον προφανή τρόπο του να το δείξεις σε κάποιον. Βγες λοιπόν από το κουτί και προσπάθησε να αξιοποιήσεις τις υπόλοιπες αισθήσεις, πέρα από την όραση, αλλά και συναισθήματα για να περιγράψεις τι είναι το πράσινο για σένα.

Η πρόκληση:

Αυτό που πρέπει να κάνεις, αποδεχόμενος την πρόσκληση μας, είναι να βρεις έναν εύστοχο τρόπο να περιγράψεις το πράσινο χρώμα σε κάποιον που δε βλέπει, να μας το δείξεις με τον πιο δημιουργικό τρόπο σε ένα βίντεο που θα ανεβάσεις στη σελίδα μας στο facebook και να προκαλέσεις να επιδείξουν δημιουργικότητα οι φίλοι σου απαντώντας σε ένα ερώτημα που τώρα θα τους θέσεις εσύ! Πέτα τους από ένα μπαλόνι και ζήτα τους να περιγράψουν ότι θες μέσα από κάτι άλλο! Μπορεί να έχει πλάκα να μάθεις πως θα περιέγραφαν την ζωγραφική μέσα από τα μαθηματικά, πως θα εξηγούσαν τη μουσική σε κάποιον που δεν ακούει ή πως θα περιέγραφαν τη θάλασσα χωρίς να αναφερθούν σε οτιδήποτε υγρό!

Αν έφτασες να διαβάζεις μέχρι εδώ, σημαίνει ότι κάτι σε τραβάει και θέλεις να το κάνεις! Μπορείς να το δοκιμάσεις με την παρέα σου περνώντας τέλεια, ενώ παράλληλα ξέρεις ότι βοηθάς να αλλάξουμε την εκπαιδευτική πραγματικότητα!

Η εκπαίδευση, όπως δεν την έχεις φανταστεί!

The benefits of inertia | Alexandros Papandreou | TEDxAUEB

Everything is about perspective.. A way of seeing..
Ideas worth to spread!

Ελληνικό Πανεπιστήμιο

Από μικροί γοητευόμαστε από το αδύνατο. Μας συνεπαίρνουν οι υπερήρωες, τα μαγικά, οι υπερβάσεις. Μεγαλώνοντας όμως εκπαιδευόμαστε στο «τι ισχύει» και περιοριζόμαστε στην εκάστοτε πραγματικότητα. Το αποκαλούμε ρεαλισμό. Κάπως έτσι, το τέλος των μαθητικών μας χρόνων μας βρίσκει στη μέγγενη των πανελλαδικών εξετάσεων, να στριμωχνόμαστε για μια από τις περιορισμένες θέσεις της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που θα μας εντάξει στο στίβο της επαγγελματικής αποκατάστασης. Αυτό επιτάσσουν ο ρεαλισμός και η σημερινή πραγματικότητα. Αποδεχόμενοι αυτή την κομποστοποίηση, μη γνωρίζοντας άλλη διέξοδο, τρέχουμε να καταξιωθούμε κερδίζοντας μια θέση όσο το δυνατόν ψηλότερα στην κατάταξη που διαμορφώνουν οι βάσεις εισαγωγής. Κάποιοι καταλήγουν να φοιτούν σε μια σχολή της οποίας το αντικείμενο αγνοούν, άλλοι ελπίζουν ότι θα αποκατασταθούν επαγγελματικά, ανεξαρτήτως με το εάν το πτυχίο είναι του ενδιαφέροντος τους ή έχει αντίκρισμα στην αγορά εργασίας, ενώ υπάρχουν και αυτοί που επιλέγουν πανεπιστήμιο βάση εντοπιότητας και όχι γνωστικού πεδίου. Αυτοί ανήκουν στους «επιτυχόντες», ωστόσο υπάρχει και 1 στους 3 που δεν ανήκει εκεί και δεσμεύεται να ξαναδώσει υπό το φόβο του εργασιακού αποκλεισμού.

Τα παιδιά που γοητεύονταν από το αδύνατο, τα βρίσκουμε τώρα να μπαίνουν εξουθενωμένα στις σχολές και να παραδίδονται σε μια χαλαρή φοιτητική ζωή, παγιδευμένα στη μέρα της μαρμότας, αυτοσκοπός ήταν η εισαγωγή και όχι οι σπουδές. Λιμνάζοντες φοιτητές θεωρούν κεκτημένο δικαίωμα να πάρουν πτυχίο αφού ήταν στους «επιτυχόντες» ενώ η πλειοψηφία των φοιτητών επικαλείται τα απαρχαιωμένα συγγράμματα, τα επαναλαμβανόμενα θέματα των εξετάσεων ή τις κλειστές σχολές για να απέχει από την ακαδημαϊκή διαδικασία. Η ουσία των σπουδών όμως δεν έχει να κάνει με τίποτα από όλα αυτά. Στέκεται αδιάφορη στην αποστήθιση και αναπαραγωγή γνώσεων, στις έτοιμες εργασίες, στα σκονάκια, στις καταλήψεις. Η ανώτατη εκπαίδευση είναι δημιουργία και προσωπική έκφραση· στέκεται ένα επίπεδο επάνω από την στείρα εκμάθηση. Το πανεπιστήμιο παρέχει ένα ελεύθερο πεδίο πληροφόρησης και τεχνογνωσίας, δίνει την ευκαιρία να βάλεις το αδύνατο και αυτό δεν περιορίζεται από τίποτα πέρα από τη βούληση του καθενός ξεχωριστά. Αυτοσκοπός της φοίτησης είναι ο εμπλουτισμός των δεξιοτήτων στο γνωστικό αντικείμενο που θέλεις να εξασκείς για την υπόλοιπη ζωή σου. Αυτό είναι που θα αξιολογηθεί και αργότερα για την επαγγελματική σου αποκατάσταση. Το πτυχίο δεν είναι παρά μια πιστοποίηση επιδόσεων σε συγκεκριμένες δοκιμασίες. Το επιστέγασμα όμως των πανεπιστημιακών σπουδών είναι η οπτική και το έργο που θα έχεις να παρουσιάσεις μετά το πέρας τους.

Είναι καλά δηλαδή τα ελληνικά πανεπιστήμια; Ναι, είναι μια χαρά! Η νοοτροπία μας είναι αυτή που χωλαίνει· το κριτήριο που τα επιλέγουμε, η στάση της φοίτηση που καλλιεργούμε και οι προσδοκίες μας. Απόδειξη, οι δημοσιεύσεις στα καλύτερα διεθνή επιστημονικά περιοδικά και οι διακρίσεις σε διαγωνισμούς που καταφέρνουν φοιτητές των δικών μας απαξιωμένων πανεπιστημίων συναγωνιζόμενοι τα πιο καταξιωμένα ιδρύματα του κόσμου. Όσοι μπορούν ψάχνουν καταφύγιο σε μια διαφορετική πραγματικότητα, σε πανεπιστήμια του εξωτερικού, και δε μπορώ παρά να κατανοήσω όσους επιλέγουν να ακολουθήσουν καθηγητές ή εργαστήρια τα οποία είναι μοναδικά στο αντικείμενο τους· πρόκειται για ένα κυνήγι προσωπικής ολοκλήρωσης. Αυτό που με ξενίζει, είναι η μερίδα των φοιτητών που φεύγει γιατί προτιμά να της επιβληθεί μια διαφορετική νοοτροπία που θα μπορούσε ανέξοδα να υιοθετήσει οικειοθελώς και στο ελληνικό πανεπιστήμιο. Ίσως να είναι στη φύση μας και να μη μπορούμε να αλλάξουμε κάτι εκτός και αν μας επιβληθεί. Το πανεπιστήμιο είναι η μικρογραφία της κοινωνίας, όπως μας αρέσει να λέμε. Έτσι λοιπόν το πανεπιστήμιο, όπως και η κοινωνία, αποτελεί μια μέση έκφραση αυτών που την απαρτίζουν. Ας εξαντλήσουμε αυτά που έχει να δώσει και ας διεκδικήσουμε παραπάνω εξωθώντας το να γίνει καλύτερο. Ας γίνουμε πιο απαιτητικοί.

Η Ελλάδα του σήμερα ζυγίζει το μέλλον μέσα από δημοσιονομικούς δείκτες αγνοώντας τον αντίκτυπο των αριθμών αυτών. Βασίζει την ανάπτυξη σε ποσοτικά μεγέθη, παραγνωρίζοντας ότι εκεί κρύβεται και μια ποιοτική παράμετρος που πρέπει να συνηγορεί για την πραγμάτωση του επιθυμητού αποτελέσματος. Δε δίνει το βάρος που αναλογεί στην παιδεία, τη μόνη που μπορεί να μετουσιώσει την ανάπτυξη σε προστιθέμενη αξία. Αν δεν χτίσουμε το κατάλληλο δυναμικό που θα εκμεταλλευτεί τους ποσοτικούς όρους της ανάπτυξης, αν δεν επενδύσουμε στη βασική έρευνα, δεν προωθήσουμε την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα, θα μείνουμε να κοιτάμε απορημένοι όταν τα νούμερα θα διαψευστούν. Πασχίζουμε να εξασφαλίσουμε τα καύσιμα αλλά δεν προνοούμε για αυτοκίνητο. Έτσι θα τραβήξουν το κάρο οι λίγοι που από επιλογή βρίσκουν χώρο έκφρασης εντός των τειχών.

Μόνο εκ του αποτελέσματος μπορούμε να κρίνουμε τα πεπραγμένα, κοιτώντας από το μέλλον προς τα πίσω, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το μέλλον θα διαμορφωθεί από αυτά που θα κάνουμε ή θα παραλείψουμε εμείς σήμερα.

ANT1 News: Hellenic Mensa Junior Academy - the master classes

Το προσκλητήριο

Στέκομαι δίπλα στην κουπαστή· λεπτές ηλιαχτίδες μού χαϊδεύουν απαλά το πρόσωπο και έχω αφεθεί στο τραμπάλισμα των κυμάτων που με νανουρίζει. Δεν έχω πολλές αναμνήσεις από τη θάλασσα και ίσως γι’ αυτό να με γοητεύει τόσο πολύ. Είναι και το προσκλητήριο, ο σκοπός, ο γάμος που προσθέτει ένα ωραίο περιτύλιγμα σε τούτη την εξόρμηση. Το καΐκι σύντομα θα πιάσει λιμάνι· θα αναγκαστώ να βγω από αυτόν τον εσωτερικό μονόλογο και το πραγματικό ταξίδι θα ξεκινήσει. Ένας γδούπος και χτυπάμε με τα πλαϊνά στην τσιμεντένια προβλήτα. Ο καπετάνιος πηδάει έξω και περνάει γρήγορα τη θηλιά στον κάβο. Τραβάει το σκοινί για να φέρει την πρύμνη πιο κοντά στη στεριά και τείνει το χέρι να με βοηθήσει να κατέβω.

Δίνω ένα σάλτο και βρίσκομαι με το σακίδιο στον ώμο να παίρνω το δρόμο δίπλα απ’ το μεγάλο πλάτανο προς το εκκλησάκι. Ακολουθώ πιστά τις οδηγίες στο προσκλητήριο: Πάρε μια αλλαξιά ρούχα, να προλάβεις το πρωινό καΐκι για το νησί, μόλις φτάσεις θα μας βρεις στο εκκλησάκι, το βράδυ παντρευόμαστε! Αυτό το πέπλο μυστηρίου γύρω από το προσκλητήριο αλλά και η προσδοκία για το γάμο με είχαν συνεπάρει τόσο που σάστισα όταν άκουσα εκείνη τη στριγγιά φωνή: «Καλημέρα παλικάρι, τι ‘σαι συ; Καινούριοι λιμενοφυλάκοι;» Ένας γέρος καθόταν με την πλάτη ακουμπισμένη στο πεζούλι, τα χέρια του έπεφταν σταυρωτά απάνω στην γκλίτσα που στήριζε ανάμεσα στα πόδια και στα ολόμαυρα μάτια του ήταν έκδηλη μια αγωνία. «Όχι» αποκρίθηκα «περαστικός είμαι.» Και είδα μεμιάς την αδιαφορία να ζωγραφίζεται φαρδιά πλατιά στο πρόσωπο του. Έκλεισε τα μάτια και καμία σημασία δεν είχε πλέον η ύπαρξη μου. Συνέχισα το δρόμο και κανείς δε γύρισε να με κοιτάξει· σα να ήξεραν πια όλοι ότι είμαι περαστικός.

Βγήκα στον ανήφορο και είδα στο τέρμα του μονοπατιού το εκκλησάκι σκαρφαλωμένο στα γκρεμνά του βράχου να στέκει αγέρωχο και ταλαιπωρημένο. Ο μαντρότοιχος γύρω του είχε υποχωρήσει σε μερικά σημεία, ο περίβολος φαινόταν παρατημένος και μεγάλες σταχτιές στάμπες ξεχώριζαν από μακριά να λεκιάζουν τους άσπρους τοίχους. Ασυναίσθητα άρχισε να τσαλακώνεται μέσα μου η ωραία εικόνα με το ειδυλλιακό παρεκκλήσι και το γάμο κάτω από τον καλοκαιρινό ουρανό· στρεβλώνεται για να χωρέσει σε κάτι λιγότερο θελκτικό, όπως και κάθε τι όταν περνά από τη σφαίρα της φαντασίας στο πραγματικό. Στην καγκελόπορτα στέκονται καρτερικά οι μελλόνυμφοι. Μια σφιχτή αγκαλιά, ένα φιλικό χτύπημα στην πλάτη και εκείνο το πλατύ χαμόγελο που θυμόμουν είναι εκεί. «Είσαι έτοιμος κουμπαρούλη; Μας περιμένει πολύ δουλειά!». Και όλα έγιναν ξεκάθαρα πια. Οι ταβανόβουρτσες που ήταν ακουμπισμένες στο πλάι, ο κουβάς, η σκάφη, ο ασβέστης, η σκάλα.

Πήρα τον κουβά και κατηφόρισα προς τη βρύση να φέρω νερό. Όταν γύρισα η νύφη είχε αρχίσει να τρίβει τον περίβολο, ο γαμπρός είχε ανοίξει τα σακιά με τον ασβέστη ενώ ένα πιτσιρίκι έτρεχε ξωπίσω μου κλωτσώντας νεράντζια και χασκογελώντας. Άδειασα το νερό στη σκάφη και κίνησα πάλι για τη βρύση.  Ξάφνου σταμάτησε μπροστά μου ο μπόμπιρας με τα ματωμένα γόνατα και μου έριξε ένα βλέμμα γεμάτο αθωότητα· με καθήλωσε. Μου πήρε τον κουβά από το χέρι και γυρίζοντας την πλάτη φώναξε: «Πάω να φέρω νερό.» και χάθηκε χοροπηδώντας στον κατήφορο. Τα παπούτσια τού ήταν μεγάλα και είχε σφίξει γερά τα κορδόνια. Τα χέρια και τα πόδια του ήταν κατάμαυρα από το χώμα και το χαμόγελο του έφτανε μέχρι τα αυτιά. Δεν άργησε να επιστρέψει και μαζί του έφερε άλλον ένα πιτσιρικά. Το νερό στον κουβά ήταν λιγοστό, το περισσότερο είχε χυθεί στο δρόμο, αλλά δεν είχε σημασία, γι’ αυτούς ήταν ένα παιχνίδι. Οι διαδρομές προς τη βρύση όλο και πλήθαιναν όπως και οι πιτσιρικάδες που επέστρεφαν. Μαζέψαμε πέτρες και οι μικροί αρχίσανε να τις βουτάνε στον ασβέστη για να στήσουμε πάλι το μαντρότοιχο. Ο περίβολος είχε συμμαζευτεί κάπως και έμενε να ρίξουμε νερό και να τρίψουμε το τσιμέντο όταν τελειώσουμε. Πιάσαμε τις ταβανόβουρτσες και αρχίσαμε να ασπρίζουμε τους τοίχους της εκκλησίας. Έπρεπε να την ασπρίσουμε ολόκληρη!

Χωρίς να το καταλάβουμε μας έπιασε το μεσημέρι, η κάψα του καλοκαιριού μάς επέβαλε ένα μικρό διάλλειμα και οι πιτσιρικάδες τρέξανε σπίτι για το μεσημεριανό φαγητό. Καθόμασταν κάτω από το υπόστεγο, στην παχιά σκιά, όταν είδαμε να πλησιάζει μια νοικοκυρά με ένα δίσκο. Ήρθε, απίθωσε μπροστά μας τρία πιάτα με λαχταριστό γιουβέτσι και μισή φραντζόλα ψωμί. Φαινόταν τόσο προσήνεια. Μας είπε ότι κάματος χωρίς φαΐ είναι αμαρτία και έφυγε. Ξαποστάσαμε λίγο και πιάσαμε πάλι τον ασβέστη. Σκαρφάλωσα στη σκάλα, τεντωνόμουν να πασαλείψω το καμπαναριό όταν είδα από κει ψηλά ολόκληρη πομπή να ξεδιπλώνεται μπροστά μου σαν το φίδι. Οι νοικοκυρές έκαναν σειρά και ανηφόριζαν με μια γλάστρα, ένα κέρασμα ή ένα φυλαχτό στο χέρι, το άφηναν στο μαντρότοιχο και έφευγαν· έτσι χωρίς λόγια, σα να αποδίδανε τιμές, τα δώρα του γάμου· και αναπάντεχα όλο αυτό μου προκάλεσε ευφορία, μια εκστατική ηδονή. Ακούμπησα την πλάτη στον τοίχο και άφησα αυτή την αίσθηση να εντυπωθεί βαθιά μέσα μου, να μην την ξεχάσω.

Αντικριστά μου ο ήλιος· κεχριμπάρι που βυθίζεται στον ορίζοντα. Έχει πια σουρουπώσει.

Ο μεγαλύτερος όγκος δουλειάς έχει τελειώσει. Βάλαμε μια γλάστρα βασιλικό μπροστά από μια τρύπα του μαντρότοιχου που δεν μπαλώσαμε και καθαρίσαμε τα υπολείμματα ασβέστη από τον περίβολο. Η ικανοποίηση και η υπερένταση υπερνικούν την κούραση μας. Τα ρούχα μας είναι τσαλακωμένα και λερωμένα αλλά αυτό δε μας ενοχλεί καθόλου, το αντίθετο, είμαστε κάπως περήφανοι για αυτά. Το παρεκκλήσι δεν είναι όπως το φανταζόμουν αλλά έγινε όπως εμείς το φτιάξαμε και αυτό με γεμίζει περισσότερο. Φτάνει πρώτος ο παπάς και πίσω του σέρνει ολάκερο το χωριό. Στους ώμους μου νοιώθω ένα πανωφόρι να κρύβει το λερωμένο μου πουκάμισο. Γυρνάω και βλέπω τα ολόμαυρα μάτια του γέρου, μόνο που τώρα είναι γεμάτα συγκατάνευση. Στο βάθος θα αρχίσουν σε λίγο να ακούγονται μουσικές. Το πρωί δεν είναι μακριά.

Αυτό είναι το προσκλητήριο, αυτός και ο σκοπός· το όμορφο περιτύλιγμα που κάνει θελκτικό το ταξίδι. Μα είμαστε περαστικοί και τώρα θα φύγουμε. Ήρθαμε για να πάρουμε αλλά και δώσαμε. Το λιθαράκι που βάλαμε θα παραμείνει για αυτούς που στέκουν πίσω αλλά και τους άλλους που θα ‘ρθουν. Όσο για μας; Εμείς φτιάξαμε μια τέλεια στιγμή και αυτό είναι αρκετό. Αυτό ήταν το προσκλητήριο, αυτό και το ταξίδι.

The Effects of Pull-Out Programs for Gifted Children

Hellenic Mensa Junior Academy - the master classes

Presentation on the proceedings of the Fifteenth Biannual AIFREF Network International Conference on Family, School, and Local Societies: Policies and Practices for Children.

Alexandros Papandreou
International Mensa Gifted Youth Committee
Mensa Greece Vice chairman

Dimitra Fourlemadi
Educator-Researcher

Προμηθέας και Αθηνά

Αναλογιζόμενος, κανείς, την ιστορία των ανθρώπων ανά τους αιώνες, αναπόφευκτα συναντά ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο που εγκλωβίζει την ανθρωπότητα. Ο άνθρωπος αρέσκεται να συγχέει τη γνώση με την αλήθεια. Στην απαρχή της ανθρωπότητας οι γνώσεις των ανθρώπων έδειχναν καταφανώς ότι η Γη είναι επίπεδη. Από το 340 πΧ, όμως, οι γνώσεις εμπλουτίστηκαν με παρατηρήσεις και έτσι ο Αριστοτέλης εισήγαγε μια καινούρια θεωρία όπου η Γη είναι σφαιρική, ακίνητη και αποτελεί το κέντρο του κόσμου. Αυτή ήταν η καινούρια πραγματικότητα, μέχρι να την καταρρίψει ο Κοπέρνικος το 1514 με ένα μοντέλο στο οποίο ο Ήλιος στέκει ακίνητος στο κέντρο του Σύμπαντος και η Γη κινείται γύρω του, μαζί με τους υπόλοιπους πλανήτες. Δεν πέρασε πολύς καιρός μέχρι να αποκαθηλώσει τον Ήλιο από το κέντρο του Σύμπαντος ο Νεύτωνας, το 1687, και να εισάγει ένα μοντέλο με άπειρους ακίνητους Ήλιους.  Αλλά και το μοντέλο του Νεύτωνα καταρρίφθηκε το 1929 από τον Edwin Hubble, που έκανε τη μνημειώδη παρατήρηση ότι το σύμπαν διαστέλλεται και τίποτα δεν παραμένει ακίνητο. Και εδώ βρισκόμαστε τώρα. Από τα νηπιακά βήματα της ανθρώπινης ύπαρξης μέχρι σήμερα η πραγματικότητα που αξιωματικά υιοθετείται από τον άνθρωπο έχει αλλάξει αμέτρητες φορές. Έχει αλλάξει όμως και η αλήθεια των πραγμάτων αυτών; Ήταν η Γη επίπεδη πριν τον Αριστοτέλη; Ήταν ο άνθρωπος στο κέντρο του κόσμου πριν από τον Κοπέρνικο; Ήταν η γνώση μας συνεπής;  Συμβαδίζει διαχρονικά η πραγματικότητα, στο βωμό της όποιας έχουμε θυσιάσει ανθρώπους και ιδέες, με την αλήθεια;

Η σχέση που έχει η αλήθεια με τη γνώση δεν είναι αμφίδρομη, είναι αυστηρά μονόδρομη, με μόνη εξάρτηση αυτή της γνώσης από την αλήθεια. Η πραγματικότητα που αντιλαμβανόμαστε είναι μόνο μια συνάρτηση, μια στρέβλωση, της αλήθειας και η προσπάθεια μας περιορίζεται στο να ορίσουμε όσο το δυνατόν καλύτερα τις παραμέτρους έτσι ώστε να διανύσουμε μεγαλύτερο μέρος του ελικοειδούς που οδηγεί στην αλήθεια αυτή. Οι γνώσεις μας ζωγραφίζουν γραμμές και η αλήθεια προβάλει πάνω τους την πραγματικότητα μας. Όσο περισσότερες και ακριβέστερες είναι οι γνώσεις μας, τόσο καλύτερα προσεγγίζουν και την αλήθεια. Δομικά λοιπόν, η αλήθεια και η γνώση έχουν μια συστατική διαφορά. Η γνώση υπόκειται σε τελεολογία ενώ η αλήθεια έχει καθαρά οντολογικά χαρακτηριστικά. Οι γνώσεις βελτιώνονται και μαζί με αυτές και η πραγματικότητα την οποία αντιλαμβανόμαστε, με απώτερο στόχο να φτάσει όσο το δυνατόν εγγύτερα στην αλήθεια. Από την άλλη, η αλήθεια απλά υπάρχει. Δεν υπόκειται σε σκοπιμότητες, στόχους, δεν βελτιώνεται ή αλλάζει. Απλά είναι. Είναι αυθύπαρκτη. Είναι το σημείο αναφοράς της προόδου που έχουμε κάνει. Ακριβώς το ίδιο νοητικό σχήμα είναι και αυτό του Προμηθέα και της Αθηνάς. Ο Προμηθέας αντιπροσωπεύει τη γνώση∙ είναι ο θνητός που μπορεί να μάθει τα πάντα και από την άλλη η θεά Αθηνά αντιπροσωπεύει τη σοφία∙ ξέρει τα πάντα, κατέχει την αλήθεια. Ο Προμηθέας υπόκειται σε τελεολογία αναζητώντας τη θέωση και την αθανασία, ενώ η θεά Αθηνά απλά υπάρχει. Και αυτός ακριβώς ο ισομορφισμός, της γνώσης και της αλήθειας, προβάλλεται όταν ο Προμηθέας βοηθάει τον Ήφαιστο να ανοίξει το κεφάλι του Δία για να ξεπεταχτεί από μέσα η νεογέννητη Αθηνά. Έτοιμη ήδη, με τα όπλα ανά χείρας. Είναι ο αγώνας της γνώσης που προσπαθεί να φέρει την αλήθεια στην επιφάνεια.

Η αλήθεια λοιπόν έχει έναν απόλυτο, αναπόδραστο χαρακτήρα. Έχει να κάνει με τα γεγονότα και όχι με την αντίληψη μας επάνω σε αυτά. Η αλήθεια είναι αντικειμενική και μοναδική, σε αντίθεση με την εκάστοτε πραγματικότητα που εκφυλίζεται σε μια πολλαπλότητα. Η πραγματικότητα εξαρτάται από την υποκειμενική αντίληψη και τη γνώση του καθενός ενώ αποτελεί μια λειψή εκδοχή, ένα μοντέλο της αλήθειας. Αυτή η εκφυλισμένη πολλαπλότητα της πραγματικότητας είναι και η αιτία που διαιρεί την αξία της σε σχέση με το όλον, εφόσον ο καθένας μπορεί, ανεξαρτήτως, να χτίσει τη δική του. Η πραγματικότητα που αντιλαμβάνεται ο καθένας μας είναι απλώς ένα αποτέλεσμα της τροφοδότησης του εγκεφάλου με δεδομένα. Για να μετατρέψουμε τα δεδομένα που προσλαμβάνουμε, ο καθένας μας με τα δικά του εποπτικά μέσα, σε πληροφορία τα περνάμε μέσα από προσωπικά φίλτρα και διαδικασίες που αντικατοπτρίζουν ένα συνονθύλευμα των γνώσεων και των αναγκών μας. Προβάλλουμε τους φόβους και τις ελπίδες μας επάνω σε κάτι απόλυτο και αποκομίζουμε κάτι σχετικό. Αυτός ο εγωκεντρικός τρόπος αντίληψης της αλήθειας προκύπτει από τον προαιώνιο φόβο του ανθρώπου για το άγνωστο. Έναν φόβο που γεννάει την ανάγκη για εξερεύνηση και για κατανόηση, η ανάγκη του ανθρώπου να κατατάξει τα πράγματα πίσω από ταμπέλες για να έχει την ψευδαίσθηση ότι τα καταλαβαίνει. Ο ίδιος φόβος είναι αυτός που απέδιδε στο Δία τους κεραυνούς, ο ίδιος φόβος είναι αυτός που μας σπρώχνει να πιστεύουμε. Η πίστη εξ ορισμού απευθύνεται σε αυτό που δε μπορούμε να γνωρίζουμε, αλλά έχουμε ανάγκη να κατανοήσουμε.

Η διυποκειμενική φύση της πραγματικότητας επομένως παρέχει την ψευδαίσθηση ελευθεριότητας που έχουμε ανάγκη, ενώ η αλήθεια αντιθέτως είναι απόλυτα δεσμευτική και ντετερμινιστική. Προσπαθούμε να ανακαλύψουμε την αλήθεια για να καλύψουμε τις ανάγκες μας και δημιουργούμε πραγματικότητες, η αλήθεια όμως δεν έχει σκοπό την ικανοποίηση των εγωκεντρικών αναγκών μας. Η πραγματικότητα είναι σαν την κοινωνία. Προσπαθεί να επιβάλλει τους κανόνες που ικανοποιούν τη μέση ανάγκη, τη μέση ηθική σε ένα ανθρωποκεντρικό σύστημα, σε πολύ τοπικό επίπεδο και μετατοπίζεται ακολουθώντας αυτό το σημείο ισορροπίας. Η αλήθεια όμως είναι κάτι διαχρονικό, αμετάβλητο, υπήρχε πριν από τον άνθρωπο και υπάρχει ανεξάρτητα από αυτόν. Η αλήθεια είναι αυτόφωτη ενώ η εκάστοτε πραγματικότητα προσπαθεί να μεταλαμπαδεύσει κάποιο από το φως της.

Ο εποικοδομητικός προβληματισμός που προκύπτει λοιπόν, είναι: μπορούμε να κατακτήσουμε την αλήθεια; Γίνεται να φτάσει ο Προμηθέας στη θέωση; Ο Heisenberg το 1927 εισήγαγε την αρχή της απροσδιοριστίας η οποία έθεσε και τον περιορισμό του ανθρώπου στο κυνήγι της αλήθειας. Με την αρχή της απροσδιοριστίας απέδειξε ότι τα εποπτικά μέσα που έχει ο άνθρωπος, για να προσλαμβάνει δεδομένα, αναπόφευκτα επηρεάζουν τα δεδομένα αυτά, και ως εκ τούτου δεν μπορεί ο άνθρωπος να έχει εποπτεία ενός συστήματος παρά μόνο εφόσον το επηρεάσει. Ουσιαστικά, σε φιλοσοφικό επίπεδο, απέδειξε ότι ο άνθρωπος δε μπορεί να φτάσει στην αλήθεια, παρά μόνο να δημιουργήσει μέσα από τα υποκειμενικά του φίλτρα μια πραγματικότητα, δε μπορεί να μείνει αφανής παρατηρητής αλλά είναι μέρος του συστήματος. Ο Gödel λίγο αργότερα, το 1931, απέδειξε και μαθηματικά πλέον με το θεώρημα της μη πληρότητας, ότι μέσα στα πλαίσια ενός συστήματος υπάρχουν πράγματα τα οποία δεν είναι δυνατόν να αποδειχθούν, και ως εκ τούτου δεν είναι δυνατό να τα γνωρίζουμε όντας μέρος του. Όταν βάζουμε λοιπόν κάποιες a priori αρχές, ως δομικούς λίθους για την κατανόηση της αλήθειας, όπως το ότι η ανθρώπινη λογική είναι ορθή και ότι οι ανθρώπινες αισθήσεις ανταποκρίνονται στα πεπραγμένα, τότε αναπόφευκτα θα υπάρχουν πράγματα τα οποία δε μπορούμε να αποδείξουμε και στρεβλώνουν την αλήθεια. Ο Προμηθέας δεν κατάφερε να ξεγεννήσει τη θεά Αθηνά, αλλά βοήθησε τον Ήφαιστο να το κάνει. Ο Προμηθέας δεν έγινε θεός, αλλά του χαρίστηκε η αθανασία. Όσο και αν μας θλίβει το αδύνατο του εγχειρήματος να φτάσουμε στην αλήθεια δε θα έπρεπε να μας πτοεί. Αυτό ακριβώς το αδύνατο είναι που μας προσφέρει ένα σκοπό, ενώ η έννοια του ακατόρθωτου είναι αυτή που γοητεύει πάντοτε την ανθρωπότητα.

Η αλήθεια είναι μία, άρρηκτη, αντικειμενική και απλά υπάρχει. Ίσως να συνοψίζει το όλον σε κάτι ενιαίο. Ίσως να προσπαθούμε να τη συμπυκνώσουμε πίσω από μια λέξη αλλά να μη χωράει. Ίσως να ξεχειλίζει, να χύνεται, και το νόημα που φτάνει στα αυτιά μας να είναι πάντα λειψό. Ίσως να είναι άσκοπο να την εκφράσουμε σε λέξεις όπως είναι αδύνατο να την αντιληφθούμε. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι δεν υπάρχει. Η μοναδικότητα της είναι η αξία της και η συνείδηση της αδυναμίας μας είναι προς όφελος μας. Ας προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε το όριο της ελάχιστης αβεβαιότητας που έθεσε ο Heisenberg και ας μην τρέφουμε αυταπάτες ότι οι πραγματικότητες που βιώνουμε ταυτίζονται με αλήθειες. Αν έσβηνε ο ήλιος της αλήθειας θα έσβηναν αυτομάτως και οι σελήνες που φωτίζουν τις νύχτες της πραγματικότητας μας. Ο άνθρωπος μαθαίνει να διαχειρίζεται τον αστάθμητο παράγοντα, την απροσδιοριστία, αμφισβητεί για να πηγαίνει μπροστά και δεν έχει την πολυτέλεια της δογματικής πραγματικότητας. Ας κοιτάξουμε την αλήθεια πίσω από το «Ἓν οἶδα ὅτι ουδὲν οἶδα» και ας κρατήσουμε συμπάθεια για τον Προμηθέα που μοιράζεται τη μοίρα μας, χωρίς να αγνοούμε την ύπαρξη της Αθηνάς.

Free Hugs - Shanghai, February 2008

People walk past my side, sucked into their everyday life, into their everyday tasks. Everything remains the same, everything is automated and people are lost in their routines. They ignore my existence. Not my physical existence, they can see me, they have to avoid bumping on me, but they don’t look at me. All these people, swarms of them, so close to each other, and yet so far away. They are storming each other’s side without paying any attention to the father that is holding the hand of his daughter, the two friends that are arguing, the laughter of the children in the playground. All these seem irrelevant. All these are the beauty of life and yet seem irrelevant. Life seems irrelevant. The illusion of safety of the familiar is more important than life itself. It’s an illusion that we can’t afford to disturb. We have the need to step on the footprints of the ones preceding us; to preserve the path that they have drawn; or else we will have to stand alone. Can we stand alone? Can we be ourselves? Or we are doomed to impersonal relationships that reserve that everything will remain familiar? Are we doomed to express an average behaviour? Try not to depart? Or we can create a path and leave something behind?

People are afraid of anything they don’t comprehend. So they are afraid of people. They are afraid of themselves. They suffer from estrangement and yet thing they are socialized. They are hypnotized by their daily routine, by the hope that they will have the chance to live; that somewhere in front of them the path leads to real life; the life of their choice. But is it so? And so the life passes by and we are shut firmly in our bubble which deters any penetration in our true being. 

And suddenly, as we are walking down the road of others, few make a stand. They are holding signs that state: “Free Hugs”. We start to feel uncomfortable. We don’t understand; it seems abnormal. We have to process the incident. It exceeds our everyday life; it’s outside the regularity of the familiar. It diverges. A handful of people are forcing us to make a Thought that extends beyond the narrow limits of our routine and we act awkwardly. They are pulling us out of our illusion of safety; they are giving us a wakeup call. They try to subtract the distance between us, not the spatial distance, though the real one. We get a free hug of warmth and we give back a wide smile of satisfaction. Just for a moment we escape to the real world and yet, once that moment is gone, the real world looks like a dream. We hustle to return to our chains. It feels like a wild chance that we could be free of our illusion. We need it. But now, no one can ever take that feeling away. Regardless if it is real or not it is in our hearts. Now we know that there is another way. 

A girl approaches puzzled. She poses an honest question: “But why?” and the answer is obvious: “Because we needed so!” 

Προσαρμοσμένη Εκπαίδευση

Ένας κηπουρός μπορεί να φροντίζει όλα τα λουλούδια με τον ίδιο τρόπο; Υπάρχουν συνθήκες κάτω από τις οποίες μπορούν να ευδοκιμήσουν όλα τα φυτά; Για την ανάπτυξη κάθε φυτού χρειάζεται χώμα με συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά, συγκεκριμένη ποσότητα νερού, ρυθμισμένη ηλιοφάνεια, θερμοκρασία, υγρασία όπως και τα απαιτούμενα στηρίγματα. Μπορεί να ευδοκιμήσει ένα τροπικό φυτό σε μεσογειακό κλίμα άμα δεν το βάλεις σε θερμοκήπιο;

Είναι απαραίτητη η προσαρμοσμένη εκπαίδευση στην ιδιαιτερότητα του κάθε παιδιού, γιατί όλα τα παιδιά, όπως και όλοι οι άνθρωποι, είναι διαφορετικά. Ως εκ τούτου όσο πιο πολύ απέχει ένα παιδί από το στατιστικό μέσο όρο, οι ανάγκες του γίνονται όλο και πιο ιδιαίτερες και είναι επιτακτικότερη η ανάγκη εφαρμογής ειδικών παιδαγωγικών μεθόδων. Ο παιδαγωγός οφείλει να εξασφαλίσει, μέσα από ανοιχτά προβλήματα, χώρο ελεύθερης έκφρασης για τους μαθητές, έτσι ώστε να μπορέσουν να σκεφτούν πέρα από αυστηρές μεθοδολογίες και κανόνες. Οφείλει να τους οδηγήσει να ανακαλύψουν τον τρόπο που επικοινωνούν όλα τα γνωστικά και επιστημονικά πεδία μεταξύ τους, αλλά και να αναδείξει την αναγκαιότητα και πρακτική τους εφαρμογή στον πραγματικό κόσμο, έτσι ώστε να ξεφεύγει από τα στενά όρια της στείρας εκμάθησης.

Πρακτικά, για την καλύτερη διαπαιδαγώγηση όλων των παιδιών, αναγκαίος είναι ο εμπλουτισμός της εκπαιδευτικής διαδικασίας με εργασίες οι οποίες πραγματεύονται πραγματικά προβλήματα και απαιτούν κρίση και συνδυαστική γνώση από όλα τα μαθήματα του διδακτικού κύκλου. Τα παιδιά ομαδοποιούνται ανάλογα με τα ενδιαφέροντα, τις κλίσεις και τις ικανότητες τους έτσι ώστε να συγκροτούν σύνολα με πολυποίκιλες δυνατότητες στα οποία θα ανατίθενται εργασίες ανάλογα με τη δυναμική τους, ασχέτως αν είναι μεγάλη ή μικρή. Με αυτό τον τρόπο υπάρχει ελευθερία έκφρασης και ανάπτυξης των δυνατοτήτων όλων των παιδιών, δεν υπάρχουν διακρίσεις βάση της διαφορετικότητας του καθενός, δημιουργείται ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον ανάμεσα στις διαφορετικές ομάδες που οδηγεί σε διαρκή βελτίωση και όλα τα παιδιά καλύπτουν φυσιολογικά τις συναισθηματικές και κοινωνικές τους ανάγκες με συνομηλίκους τους. Όταν μπουν τα παιδιά να δουλέψουν σε ανομοιογενείς ομάδες, θα μάθουν ότι η ιδιαιτερότητα του καθενός είναι αυτή που συνεισφέρει στην αλληλοσυμπλήρωση και τη δυναμική της ομάδας. Οπότε θα μάθουν να μην αντιμετωπίζουν τους διαφορετικούς σαν αντίθετους και ξένους αλλά σαν συμπληρωματικούς.

Αν θεωρήσουμε «χαμένο» ένα μυαλό το οποίο δεν αναπτύσσεται ή δεν αξιοποιείται, τότε σίγουρα το κάθε παιδί κινδυνεύει να χαθεί και το κάθε λουλούδι κινδυνεύει να μην ευδοκιμήσει. Το μόνο που πρέπει να παίρνουμε σαν δεδομένο είναι ότι το κάθε παιδί έχει δυνατότητες. Το τι θα απογίνουν όμως είναι συνάρτηση των όσων κάνουμε ή δεν κάνουμε. Αυτό που χρειάζεται ένα εκπαιδευτικό σύστημα για να αγκαλιάσει όλα τα παιδιά εξίσου, για να μπορέσουν όλα να αναπτύξουν στο ακέραιο τις δυνατότητες τους, είναι μια λογική προσαρμοσμένης εκπαίδευσης, η μοναδική συμβατή με τις τάξης πολλαπλών ταχυτήτων που καταρτίζονται στη σημερινή εκπαίδευση. Αυτό που χρειάζονται όσοι έχουν επιφορτιστεί με την εκπαίδευση του μέλλοντος είναι να στοχεύσουν στην ποιότητα, στην παροχή εξατομικευμένης εκπαίδευσης στα πλαίσια ομαδικής διαπαιδαγώγησης. Και αυτό είναι η προσαρμοσμένη εκπαίδευση.

Συνέντευξη: Tsoclis, εσύ ο τελευταίος λεπρός

1.  Στις αρχές Ιουνίου, επισκεφτήκαμε τη Σπιναλόγκα και απολαύσαμε την εικαστική σας παρέμβαση "Tsoclis: εσύ, ο τελευταίος λεπρός". Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι η προσωπική σας σφραγίδα στο νησί είναι μεν εμφανής, χωρίς δε να παραβιάζει ή να αλλοιώνει το ύφος, την ιστορία ή τα συναισθήματα που εκλύει ο τόπος αυτός ∙ μόνο να τα εντείνει. Περνώντας κανείς από τα σοκάκια και κοιτώντας το είδωλο του να αντικαθρεφτίζεται στα παράθυρα των σπιτιών αρχίζει να ταυτίζεται με τους εξόριστους λεπρούς, αισθάνεται εγκλωβισμένος, καταδικασμένος, μέχρι να έρθει η λύτρωση. Μέχρι να έρθει το μικρό καραβάκι που θα τον πάρει πίσω στην πραγματικότητα και θα νιώσει ευτυχής για αυτά που έχει και που υποσυνείδητα θεωρεί δεδομένα. Τι είναι αυτό που σας ενέπνευσε για να κάνετε αυτό το έργο;

Συνέβησαν αλήθεια όλα αυτά; Ή μήπως μαντέψατε τις προθέσεις μου και θέλετε να με  κολακέψετε; Θα ήθελα να σας πιστέψω, όμως αμφιβάλω. Έγινα βλέπετε εγώ ο ίδιος ο πιο σκληρός κριτής του έργου μου, μια και από χρόνια τώρα, δεν ασκείται δημόσια κριτική στο χώρο των εικαστικών. Το ρόλο της επικοινωνίας της τέχνης με το κοινό, τον έχουν αναλάβει οι ρεπόρτερς, οι οποίοι για λόγους αβρότητας φαντάζομαι, εξομοιώνουν συχνά τα ανόμοια, ισοπεδώνοντας έτσι αξίες και φιλοδοξίες. Ευτυχώς όμως που υπάρχουν κι αυτοί, και  ευτυχώς που εφημερίδες και περιοδικά, διαθέτουν ακόμα αφιλοκερδώς το χώρο τους για να μας προβάλουν. Ας τους είμαστε ευγνώμονες.

Θα θελα όμως, να βρω το θάρρος και να απαντήσω ειλικρινά στο ερώτημά σας  “τι σας ενέπνευσε”;

Νομίζω λοιπόν, ότι με ενέπνευσε η ανάγκη της έμπνευσης και η έλλειψη δυνατότητας επιλογών. Καθώς δεν μπορώ να ζω μόνο με αναμνήσεις, εμπλέκομαι συνεχώς με το παρόν, αν και οι στόχοι του, κοινωνικοί και αισθητικοί είναι πιθανόν να μου διαφεύγουν, λόγο πια ηλικίας. Απέφευγα πάντα να συγκρίνω το χθες με το σήμερα, (όσο βέβαια αυτό ήταν δυνατόν) και με εκνεύριζαν αυτοί που το έκαναν. Όμως πιστεύω ότι υπάρχει ένα μείον στην εποχή της  εύκολης πληροφόρησης που τώρα ζούμε, είναι πως μας παραπλανά και ξεχνάμε ότι για να υπάρχουμε δεν αρκεί το να είμαστε πληροφορημένοι, αλλά πρέπει να παράγουμε πληροφορίες. Αυτή τη στιγμή η Ελλάδα ευτυχώς ή δυστυχώς παράγει πληροφορίες. Αρνητικές, είναι αλήθεια, αλλά παράγει. Άρα υπάρχουμε. Να λοιπόν, μια απάντηση στο ερώτημά σας. Στη Σπιναλόγκα, προσπάθησα κι εγώ να παράξω πληροφορίες σύγχρονης τέχνης.

2.       Κατά πόσο λάβατε υπόψη σας το ενδεχόμενο της αποτυχίας, της μη αποδοχής, μιας καλλιτεχνικής πρότασης σαν κι αυτή από το κοινό;

Υπάρχει κοινό και Κοινό. Ο δημιουργός αποσκοπεί στην παραδοχή του έργου του και από τα δύο. Όμως, είναι το δεύτερο, αυτό με το κεφαλαίο Κ που λαμβάνεται υπ' όψιν. Εκείνο δηλαδή, που έμαθε ανάγνωση. Αν δεν ξέρεις να διαβάζεις, πώς θα εκτιμήσεις τη λογοτεχνία, πώς θα την κρίνεις; Παρά αυτά, έστω και αγράμματοι, μάθαμε να ακούμε και πάνω κάτω να αναγνωρίζουμε τη σημασία των λέξεων. Όμως, τη σημασία των χρωμάτων, των σχημάτων, των αναλογιών, της υφής, των εντάσεων, των αυτοακρωτηριασμών, των ιστορικών συνεπειών, των εκπλήξεων...δεν τα διδάχτηκαν όλοι. Ευτυχώς που το έργο της τέχνης, πέρα από όλα αυτά που ανέφερα και που είναι ουσιαστικά τα υλικά της, παράγει (ή δεν παράγει) γοητεία και αυτή τη γοητεία την υφίστανται τουλάχιστον οι πιο ευαίσθητοι και ας μην μπορούν να την εξηγήσουν ούτε καν στον εαυτό τους.

Βλέπεις λοιπόν γιατί η ευθύνη για την μη επικοινωνία του έργου με το κοινό, (όταν κάτι τέτοιο συμβαίνει) είναι μοιρασμένη. Κάποτε φταίει ο δημιουργός, κάποτε το κοινό και κάποτε οι συνθήκες. Εγώ αναλαμβάνω το μέρος της δικιάς μου ευθύνης και ζω με το φόβο μήπως δεν είμαι στο ύψος των περιστάσεων. Ας αναλάβει και το κοινό το μέρος που του αναλογεί. Άκουσα πολλά καλά λόγια για το έργο στη Σπιναλόγκα κι αυτό με ευχαρίστησε.

Όμως προσοχή, τα καλά λόγια στα λένε, τα ακούς, αλλά πρέπει να κρατάς την ψυχραιμία σου και την αξιοπρέπειά σου, αλλιώς μπερδεύεσαι και το παίρνεις επάνω σου. Τα κακά λόγια πάλι, λέγονται πίσω από την πλάτη σου και είναι κρίμα, γιατί θα μπορούσε να είναι και αυτά χρήσιμα, όμως δύσκολα φτάνουν στα αυτιά σου. Όσοι σ' αφήνουν να πέσεις στο γκρεμό στο όνομα της φιλίας και λένε ότι προέβλεπαν το λάθος σου, αλλά δεν στο έλεγαν για να μην σε πικράνουν, είναι επικίνδυνοι φίλοι. Προτιμώ τους εχθρούς. Ο αρνητικός λόγος είναι συχνά ή μετατρέπεται κάποτε σε πολύτιμο μάθημα.

Η πίκρα, η αποτυχία, η άρνηση είναι ουσιώδη στοιχεία της δημιουργίας και αν δεν τα δέχεσαι, δεν δέχεσαι τους όρους του παιχνιδιού.

3.       Ήταν ένα στοίχημα για εσάς ένα έργο τέτοιας έκτασης; Ποιές είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίσατε;

Όχι. Τα μεγάλα έργα είναι ο φυσικός μου χώρος. Θυμάμαι, σαράντα χρόνια πριν, κάποιον Βέλγο συλλέκτη να λέει: “Un Tsoclis pour qu'il soit beau doit être grand”¹. Δεν παύει όμως ένα έργο τέτοιων διαστάσεων όπως αυτό της Σπιναλόγκας, να με βάζει σε προβλήματα που ελάχιστες φορές αντιμετώπισα στη ζωή μου και αυτό με έκανε να αισθάνομαι αδύναμος, ευάλωτος. Απ' την άλλη όμως, ξαναβρήκα μια παρθενικότητα που είχα από καιρό χάσει. Μόνο που για να χαριτολογήσουμε και λίγο, κανένας πια δε σέβεται την παρθενία, αντίθετα  κινδυνεύεις να σε πουν γεροντοκόρη. Αυτή είναι η αγωνία της δημιουργίας, οι δύο όψεις του νομίσματος, η οδύνη της ηδονής.

4.       Τι θα συναντήσει κάποιος όταν επισκεφθεί το έργο σας στη Σπιναλόγκα; Με ποια συναισθήματα και ποιες εικόνες θέλετε να τον φέρετε αντιμέτωπο;

Ξεκίνησα με την ιδέα να παίξω σε δύο ταμπλό. Πρώτα να επέμβω στη γενική όψη του νησιού κραυγάζοντας, και μετά να διηγηθώ μικρές ευαίσθητες ιστορίες μουρμουρίζοντας. Με το σταυρό, τον “Εσταυρωμένο Προμηθέα” δηλαδή, την είσοδο με το “Υποθετικό νεκροταφείο”, τα κόκκινα λουλούδια, ακόμα και τις μαύρες σημαίες, διαλαλώ ότι το νησί αυτό, ήταν ένας τόπος μαρτυρίου και απαιτεί σεβασμό, μήπως και ακούσουν οι πολλοί, οι άσχετοι, οι αδιάφοροι, οι συχνά ξεβράκωτοι τουρίστες και κάτι ξυπνήσει μέσα τους. Μέσα στο νησί όμως, τα πράγματα είναι πιο ευαίσθητα και χωρίς να θέλω να μειώσω τα πρώτα, πιο τέχνη θα έλεγα. Αυτά για να τα δεις, να τα νιώσεις, θέλει χρόνο, θέλει περισυλλογή. Είναι για εκείνους που ενδιαφέρονται για την τέχνη και τις πηγές έμπνευσης του καλλιτέχνη.

Κι αυτές οι πηγές ήταν ο εγκλεισμός, ο απεγνωσμένος έρωτας, η αναπόφευκτη φθορά, η επιθυμία φυγής, η καρτερικότητα, ο θάνατος και η ζωή, η αυτοκτονία, αλλά προπάντων η πρόταση άλλων μορφών σύγχρονης τέχνης, που είναι και το κύριο μέλημά μου. Αυτά θα έπρεπε να αφορούν όλους τους επισκέπτες της εκδήλωσης. Όμως δυστυχώς τα πράγματα δεν είναι έτσι. Γι' αυτό λέω με κάποια πίκρα, ότι  αυτά τα έργα αφορούν λίγους, ελάχιστους, σπάνιους.

Πρέπει να ομολογήσω, ότι παρά  τις πολλές εκθέσεις που έχω κάνει σε διάφορα μέρη του κόσμου, είναι η πρώτη φορά που το έργο μου έρχεται σε αναγκαστική επαφή με ένα κοινό που δεν νοιάζεται για την τέχνη, δεν ήρθε γι' αυτή στο νησί  και αυτή η αδιαφορία του με θίγει και με κάνει κατά έναν τρόπο να μετανιώνω που έκανα αυτή την εκδήλωση.

5.       Υπήρξαν στιγμές που το επονομαζόμενο «νησί των δακρύων» και οι μνήμες από τον εγκλεισμό εκατοντάδων λεπρών σας έκανε να δακρύσετε, να συγκινηθείτε, να μελαγχολήσετε;

Ναι, υπήρξαν τέτοιες στιγμές και τις οφείλω ασφαλώς σ' αυτούς που έζησαν αυτό το φρικτό δράμα και δημιούργησαν αυτό το μύθο. Λέω τις οφείλω, γιατί χάρη σ' αυτούς μπήκε σε ενέργεια η ευαισθησία μου, η ανθρωπιά μου. Γιατί τα δάκρυα, οι συγκινήσεις, η μελαγχολία, είναι καταστάσεις της ψυχής και μας κάνουν πιο ευαίσθητους, πιο πλούσιους εσωτερικά, πιο πλήρεις. Κέρδισα λοιπόν, σε ανθρωπιά, χάρη στη δυστυχία των άλλων. Γι' αυτό τους  ευχαριστώ και μέσω των έργων μου, τιμώ τη μνήμη τους.

 6.       Φτάνοντας στην Σπιναλόγκα ο επισκέπτης αντικρίζει τον τεραστίων διαστάσεων σταυρό από καθρέφτες, γιατί επιλέξατε αυτήν την εικόνα να παρουσιάζεται πρώτη στα μάτια των επισκεπτών;

Γιατί είναι το πιο λαϊκό σύμβολο που γνωρίζω. Περισσότερο από το Μίκυ Μάους ή την Κόκα Κόλα. Πιο πολύ και από τις σημαίες και αυτό, νομίζω, διευκολύνει την επικοινωνία με τους αμύητους. Γιατί και αυτοί ακόμα μπροστά στο Σταυρό, σταματούν, φαντάζονται, φοβούνται, λυπούνται. Άρα, ο σταυρός από σύμβολο θρησκευτικό μετατρέπεται σε σύμβολο σημαίνον δηλαδή που έχει και άλλες σημασίες και  έτσι άθελά τους πλησιάζουν την τέχνη, την ουσία της τέχνης, που ποτέ δεν είναι μόνο αυτό που βλέπουμε, αλλά και αυτό που αισθανόμαστε χωρίς να μπορούμε να το εξηγήσουμε καθώς και πολλά άλλα. Θα την ονόμαζα μια πράξη ποπ.

7.       Με ποιο κριτήριο κάνατε την επιλογή από τα πλέον γνωστά σας έργα ώστε να τα συνδυάσετε με το ύφος και τις “ανάγκες” της Σπιναλόγκας; Ήταν μια δύσκολη επιλογή; Θεωρείτε πως στην Τέχνη όλα κοινωνούν με τέτοιο ξεχωριστό τρόπο ώστε πάντοτε να “εφάπτονται” επιτυχώς;

          Καθένας από εμάς, δημιουργεί σιγά σιγά ένα λεξιλόγιο προσωπικό που μ' αυτό εκφράζεται, μ' αυτό συνεννοείται με τον κόσμο. Και ως εκ θαύματος, με τις ίδιες λέξεις τοποθετημένες όμως διαφορετικά τη μια δίπλα στην άλλη, διηγείται άλλα πράγματα κάθε φορά, άλλα γεγονότα, εκφράζει άλλα αισθήματα. Έτσι κι εγώ, όταν χρειάζεται να εκφραστώ, να επικοινωνήσω, χρησιμοποιώ τις λέξεις των οποίων γνωρίζω το νόημα, και τοποθετώντας τες αναλόγως, λέω κάθε φορά αυτά που θέλω να πω.

          Οι  λέξεις μου, τα έργα μου δηλαδή, είναι τα εργαλεία μου. Δεν γίνεται και δεν ωφελεί να ανακαλύπτεις συνεχώς καινούργιες λέξεις. Όταν όμως συμβαίνει, πλουτίζεις μεν το λεξιλόγιο σου (και αυτό είναι καλό) αλλά κινδυνεύεις να μπερδέψεις τον αναγνώστη σου με τον πληθωριστικό και αυτάρεσκο λόγο σου. Είναι κι εδώ ζήτημα οικονομίας, θέλει προσοχή. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι οι καινούργιες λέξεις, αλλά οι καινούργιες ιδέες.

8.       Ο τοίχος με τα μηνύματα που οι επισκέπτες δύνανται  να αφήσουν, υπήρξε μια πρωτίστως δίκη σας προσωπική ανάγκη, μια μορφή εξομολόγησης, ή αποτελεί σημείο καλλιτεχνικής έμπνευσης;

Ήταν πραγματικά μια ανάγκη. Θέλησα να μετατραπεί η γνώμη των άλλων για μένα, για το έργο μου, για το νησί, σε ένα παλίμψηστο, σε ένα (ας μου επιτραπεί ο όρος)  λεκτικό happening. Να τους αφήσω να σκεφτούν πάνω σ' αυτό που είδαν και να αφήσουν τα ίχνη του περάσματός τους. Να συνδεθούν μαζί μου. Όμως καθώς μετά το βράδυ των εγκαινίων δεν ξαναπάτησα το πόδι μου στο νησί, δεν γνωρίζω το αποτέλεσμα. Άρα έχω μια χαρά μπροστά  μου.

9.       Προσφάτως η ιστορία του νησιού και του λεπροκομείου πήρε δημοσιότητα εντός και εκτός συνόρων από το βιβλίο της Χίσλοπ και την τηλεοπτική μεταφορά του. Πιστεύετε ότι ωφελεί την συνείδηση των ανθρώπων η ευαισθητοποίηση και η ανάδειξη ενός τέτοιου ιστορικού γεγονότος ακόμα και όταν γίνεται με έναν κάπως πιο ρηχό ή εκλαϊκευμένο τρόπο;

Όχι δεν το πιστεύω. Γιατί τα γεγονότα όπως εξάλλου και η ιστορία, έχουν μια ορισμένη αντοχή στη φθορά που επιφέρει η δημοσιότητα. Ο εκλαϊκευμένος τρόπος προσέγγισης αφαιρεί το μυστήριο και προβάλει την εξωτερική, την εύκολη, την ψευδή πλευρά των γεγονότων, αλλοιώνοντας το βαθύ, το ουσιώδες, το κρυφό και σε κάνει να πιστεύεις ότι τώρα πια ξέρεις, ενώ στην ουσία χάνεις μια ευκαιρία να μάθεις. Εκτός και αν η ποιότητα της περιγραφής, αντικαθιστά την απώλεια.

10.   Είναι τυχαία η χρονική σύμπτωση αυτής της παρέμβασης ή έγινε με αφορμή την δύσκολη συγκυρία που περνάνε αυτή τη στιγμή οι Έλληνες; 

Ναι, ήταν συμπτωματική. Όμως, δουλεύοντας όλο και πιο πολύ συνδέονταν οι στιγμές μου με την ιστορία του νησιού και όλο πιο πολύ το χθες με τροφοδοτούσε μορφές που εξέφραζαν τις αγωνίες του σήμερα.

11.    Κατά καιρούς διάφοροι λόγιοι ανά τον κόσμο, όπως ο Ντοστογιέφσκι στους Δαιμονισμένους, έχουν χρησιμοποιήσει το νοητικό σχήμα της αυτοκτονίας ως μέσο πλήρους απελευθέρωσης και εξύψωσης του ανθρώπου στο επίπεδο του Θεού. Είναι γεγονός ότι στις μέρες μας κάποιοι από τους συνανθρώπους μας επιλέγουν να γίνουν αυτόχειρες. Πως το κρίνετε αυτό; Βλέπετε κάτι ηρωικό σε αυτή την πράξη, διακρίνετε απελπισία, δύναμη ή αδυναμία; Στην εικαστική σας παρέμβαση τοποθετήσατε μια γυναικεία μορφή να αιωρείται ανάμεσα σε δύο χώρους, τη Σπιναλόγκα και τον υπόλοιπο κόσμο. Τι θέλετε να συμβολίσετε με αυτό;

                Σίγουρα πως η αυτοκτονία ασκεί μια γοητεία επάνω μου. Όμως οι λόγοι για τους οποίους κάποιος αποφασίζει να τελειώσει τη ζωή του, άλλοτε τιμούν τον αυτόχειρα και άλλοτε εξευτελίζουν τη μνήμη του και ταπεινώνουν τη σημασία του θανάτου. Μια αυτοκτονία που λόγο έχει τα χρέη ή την αδυναμία να αντεπεξέλθεις στις απαιτήσεις της καθημερινότητας δεν μπορώ να πω πως με εμπνέει. Αλλά το να αυτοκτονείς γιατί νιώθεις πως ό,τι είχες να πεις το είπες, ό,τι είχες να κάνεις το έκανες και η φυσική σου πια παρουσία γίνεται αφορμή δυστυχίας για αυτούς που σ' αγαπούν, το βρίσκω σωστό, μέχρι και ηρωικό. Το να σκοτώνεις τον εαυτό σου από αηδία για αυτά που συμβαίνουν γύρω σου, μπορώ να το καταλάβω, από έρωτα όμως όχι, όσο κι αν πονάς. Γιατί ο έρωτας είναι ένα παλίμψηστο όπως λέει και ο Σεφέρης και κάποτε θα παρηγορηθείς. Από  ντροπή για τις πράξεις σου ναι, για να σταματήσουν οι φυσικοί πόνοι, το κατανοώ, όταν δεν υπάρχει ελπίδα γιατρειάς. 

                Κατανοώ ακόμα και τη θεατρικότητα της πράξης, αν είσαι γεννημένος ηθοποιός, αν είσαι δηλαδή ένα δημόσιο πρόσωπο. Στην εικαστική μου παρέμβαση στη Σπιναλόγκα όμως, δεν εννοώ τίποτα, δεν  προτείνω τίποτα δεν συμβολίζω, απλώς εικονογραφώ και αναρωτιέμαι.

12.   Με αφορμή τις τρομερές πυρκαγιές του 2007, άλλη μια δύσκολη συγκυρία για την Ελλάδα, αποφασίσατε επίσης να παρέμβετε εικαστικά. Αισθάνεστε την ανάγκη να δημιουργήσετε ένα σημείο αναφοράς, ένα σημείο μνήμης, για τους συνανθρώπους σας, να τους ευαισθητοποιήσετε; Ή αυτό δεν είναι αυτοσκοπός; Είναι απλά η δική σας αυτοπραγμάτωση, η δική σας οπτική πάνω στα πράγματα;

Οι πυρκαγιές του 2007 μου έδωσαν ωραίες εικόνες που θέλησα να αποθανατίσω, εξορκίζοντας το κακό που είναι ικανές να επιφέρουν. Οι δικές μου πυρκαγιές ήταν ανίκανες να κάνουν κακό, ήταν ψεύτικες, αισθητικές. Γιατί η φωτιά (και τα παιδιά πια το ξέρουν), έχει δύο όψεις, δύο δυνατότητες. Έτσι οδηγήθηκα εξάλλου και στο έργο “Η Απρονοησία του Προμηθέα”.

Όχι, όχι. Πρέπει επιτέλους να γίνει κατανοητό, ότι ο καλλιτέχνης είναι ραβδοσκόπος της έμπνευσης και όχι ηθικολόγος. Είναι οφθαλμοπόρνος, ή αν προτιμάτε μια κάμερα καταγραφής πρωτίστως. Και μετά, αν θέλει ή αν υπάρχει λόγος, κάνει τις επιλογές του με ηθικό, ιδεολογικό ή και θρησκευτικό ακόμα γνώμονα. Εγώ, τότε, έδειξα το καλό του κακού, γιατί θα ήταν κρίμα για την ίδια τη ζωή, για την ίδια την καταστροφή και για αυτούς που την υπέστησαν να πάει χαμένη η ομορφιά του φαινόμενου, να αγνοήσουμε δηλαδή την άλλη πλευρά του προσώπου της.

13.   Θεωρείτε ότι η Ελλάδα βρίσκεται όντως σε μια πολύ σημαντική καμπή της ιστορίας της ή απλά εμείς τείνουμε να μεγαλοποιούμε τα πράγματα έχοντας βιώματα μόνο από ένα στενό χρονικό παράθυρο της ιστορίας μας; Υπάρχει το δυναμικό στην Ελλάδα για να μπορέσουμε να βγούμε από το τέλμα; Η τέχνη παίζει έναν βοηθητικό ρόλο σε αυτό;

Η Ελλάδα, από χρόνια πια βρίσκεται μπλεγμένη στα νήματα των δυνατοτήτων μιας σύγχρονης κοινωνίας. Κατά καιρούς είχε στα χέρια της τα υλικά και τα εργαλεία για να δημιουργήσει ένα σταθερό παρόν, ένα πιθανό μέλλον. Αλλά δεν ήξερε πώς να τα χρησιμοποιήσει. Ο λαός μας, από αδιαφορία, από ανόητο φανατισμό, ή από τεμπελιά, εμπιστεύτηκε την τύχη του σε ακατάλληλα πρόσωπα. Και αυτά, ανέλαβαν απερίσκεπτα να κάνουν μια δουλειά που δεν ήξεραν, που δεν ήταν ικανά να φέρουν σε πέρας. Οι στόχοι τους δεν ήταν να αποδειχτούν ισάξιοι με τις μεγάλες μορφές της ιστορίας, για το καλό της χώρας μας (αυτές θα έπρεπε να ήταν οι φιλοδοξίες ενός πραγματικού ηγέτη), αλλά πώς να αποδειχτούν ανώτεροι από τον Αντώνη, τον Βαγγέλη, τον Κώστα, τον Γιώργο και έτσι εγκλωβίστηκαν, ζαλίστηκαν, έχασαν τον προσανατολισμό τους και παρέσυραν στην πτώση τους αυτόν το λαό, που απερίσκεπτα ή μη έχοντας άλλη επιλογή, τους εμπιστεύτηκε.

Η Ελλάδα, η σύγχρονη Ελλάδα, γιατί οι καιροί έχουν αλλάξει, έχει τόσες προσωπικότητες, όσες αναλογούν στον πληθυσμό της, σε σχέση με τους άλλους λαούς. Ούτε λιγότερες, ούτε περισσότερες. Δεν υπάρχουν πια περιούσιοι λαοί. Ζούμε όλοι στον κόσμο των αριθμών. Κάποτε, το λίγο επάνω ή το λίγο κάτω της πλάστιγγας, μας ξεγελάει και ή το παίρνουμε επάνω μας ή χάνουμε το ηθικό μας.

Όσο για την τέχνη, μόνο ως παράδειγμα προς μίμηση μπορεί να χρησιμεύσει ή σαν παρηγοριά. Αλλά δυστυχώς, ακολουθεί κι αυτή το νόμο των αριθμών.

14.   Οι Έλληνες είμαστε εγκλωβισμένοι στο παρελθόν μας, αντλούμε μόνο από την ιστορία μας, και αυτό μας εμποδίζει να υπάρξουμε στο παρόν; να δημιουργήσουμε για το μέλλον; Θωρείτε πως η “δέσμευση” αυτή πρέπει να συνεχίσει να υπάρχει ως πηγή έμπνευσης ή να απεγκλωβιστούμε από αυτήν;

Η αρχαία ιστορία της Ελλάδας ανήκει σε ολόκληρη την ανθρωπότητα, όπως εξάλλου και όλοι οι άλλοι αρχαίοι πολιτισμοί. Ο πραγματικός πολιτισμικός κληρονόμος είναι εκείνος που σέβεται το παρελθόν, αλλά προσπαθεί να μην είναι κατώτερος από αυτό για να τηρηθεί έτσι η παράδοση. Η συνέχεια δηλαδή. Εκείνος που απλώς εκμεταλλεύεται την περιουσία των άλλων, των προγόνων μας σ' αυτή την περίπτωση, λέγεται σφετεριστής.

Ας ηρεμήσουμε. Το παρόν είτε το θέλουμε είτε όχι, περιέχει το παρελθόν. Ας προχωρήσουμε στο σήμερα χωρίς αναστολές και μη φοβόμαστε. Το χθες δεν θα μας αφήσει να του ξεφύγουμε. Το γεγονός ότι είμαστε τα ξεπεσμένα τέκνα μιας παλιάς λαμπρής οικογένειας, δεν μας τιμά. Προτιμώ εκείνα τα φτωχόπαιδα που κατόρθωσαν κάτι να κάνουν στη ζωή τους και ας τους λείπει το λούστρο του αριστοκράτη.

Υπάρχει βέβαια και ο μέσος όρος και νομίζω ότι αυτή είναι η δικιά μας μοίρα, γιατί ούτε το χθες μπορούμε να αρνηθούμε, αλλά ούτε πια σ' αυτό να στηριζόμαστε. Φτάνει. Νομίζω ότι προς το παρόν, το παρελθόν το εξαντλήσαμε, ας το αφήσουμε να αναπαυτεί και ίσως αργότερα, άλλες γενιές να το ξαναανακαλύψουν, όχι σαν δεκανίκι, αλλά σαν φωτοστέφανο.

15.   Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε οφείλεται σε παθογένειες του ελληνικού ή του δυτικοευρωπαϊκού συστήματος;

Το πρόβλημά μας είναι εκείνο του απελεύθερου. Σχεδόν όλα τα κράτη, όλοι οι λαοί που έζησαν για αιώνες κάτω από ξένη ηγεμονία, ξέχασαν την τέχνη του διοικείν και δεν ξέρουν να διαχειριστούν την ελευθερία τους. Έτσι, πέφτουν από το κακό στο χειρότερο για ένα διάστημα. Για μας, αυτό το διάστημα διαρκεί 190 χρόνια. Δεν μάθαμε ακόμα να διοικούμαστε μόνοι μας κι έτσι δίνουμε τη δυνατότητα, την ευκαιρία στους λαίμαργους προηγμένους διοικητικά λαούς, να μας απομυζούν και συγχρόνως να μας ταπεινώνουν. Αν ξέρατε τι θυμό κρύβω μέσα μου! Τι απελπισία!

 16.   Πιστεύετε ότι ένα σύστημα έχει δυνατότητα αυτο-ίασης ή μόνο η καταστροφή μπορεί να φέρει κάτι ριζικά διαφορετικό;

Για μένα, ο μόνος τρόπος ίασης είναι, το να μετατραπούμε από αυτόνομα κράτη σε μέλη ενός μεγάλου οργανισμού, που όχι μόνο δεν θα επικροτούσε τις εθνικιστικές κορώνες αλλά αντίθετα θα τις ποινικοποιούσε.. Και θα έδινε στο άτομο πια (ανεξάρτητα από τόπο προέλευσης), τις ίδιες ευκαιρίες ανάπτυξης, τα ίδια δικαιώματα, τις ίδιες ευθύνες, τον ίδιο σεβασμό κι ένα διαβατήριο που στην ερώτηση “εθνικότητα” θα απαντούσε Ευρωπαίος. Αυτό προς το παρόν, γιατί αργότερα θα μπορούσε να γράφει Άνθρωπος. Αλλά είμαστε ακόμα μακριά από αυτό. Όσο θα υπάρχει το εσείς ή εμείς, θα βγαίνουμε συνεχώς χαμένοι έστω και αν διορθωθούμε και αν υποταχθούμε και αν εκλιπαρούμε. Γιατί είμαστε ένας μικρός αριθμητικά λαός. Ενώ σαν άτομα θα μπορούσαμε να είμαστε ισάξιοι με όποιον άλλον.

Όσο για την καταστροφή που λέτε μόνο καθυστέρηση μπορεί να φέρει σε έναν λαό, σε ένα κράτος. Εκτός και αν καταστρέφονταν στον ίδιο βαθμό, ολόκληρη η ανθρωπότητα. Μα ποιος θα τολμούσε να ευχηθεί κάτι τέτοιο.

17.   Η Παγκοσμιοποίηση θεωρείτε ότι ανέδειξε αυτά που μας ενώνουν με τους συνανθρώπους μας ή μας έκανε να συνειδητοποιήσουμε αυτά που μας χωρίζουν;

Η παγκοσμιοποίηση βρίσκεται ακόμα στα σπάργανα, αλλά είναι μοιραίο να οδηγηθούμε σ' αυτήν, θυσιάζοντας (γιατί τίποτα δεν χαρίζεται) άλλοι την περηφάνια τους, άλλοι την παράδοσή τους και άλλοι τα υλικά αγαθά τους. Ακόμα και τη δύναμή τους. Και τότε τα άτομα θα πάρουν το λόγο και όχι τα έθνη. Και αυτά τα άτομα θα γκρουπαριστούν πάλι και θα δημιουργήσουν (έχει γίνει ήδη) καινούργιες ομάδες που θα έχουν άλλα ονόματα και άλλα κοινά συμφέροντα και χάρη αυτών των ονομάτων και των συμφερόντων θα αλληλοσκοτώνεται και πάλι ο κοσμάκης, όπως σκοτώνεται ήδη για αυτές τις πολυεθνικές εταιρείες -ομάδες που λέγονται Ολυμπιακός, λέγονται Παναθηναϊκός, λέγεται ΔΝΤ κλπ. κλπ. Να μην εμπλέκομαι όμως σε χώρους που δεν τους κατέχω.

18.   Θα θεωρούσατε τον εαυτό σας αναρχικό; Όταν δεν βασίζεται κανείς σε κανόνες που πρέπει να βασίζεται; Σε παρορμήσεις, σε ένστικτα ή σε αξίες;

Στην ζωή, όχι. Στην Τέχνη, κάποτε ίσως. Αλλά αυτό οφείλεται στο ότι ψάχνω τρόπους έκφρασης και πηγές έμπνευσης που δεν ταιριάζουν πάντα με τα καθιερωμένα και οδηγούν σε χώρους απαγορευμένους από την τρέχουσα ηθική (λογική) και γι' αυτό συχνά παρεξηγούμαι. Όχι, όχι δεν είμαι αναρχικός, αλλά αντίθετα, σε συνεχή αναζήτηση άλλων αρχών. Ότι κάνω, ότι λέω, το λέω συνειδητά, ζυγίζοντας τα υπέρ και τα κατά. Προβοκάτορας, όχι. Αιρετικός, ίσως ναι.

19.   Επιθυμείτε να είστε δυσάρεστος με τον Σωκρατικό τρόπο της αλογόμυγας ή απλά επιδιώκετε να πάρετε αποστάσεις από το κοινωνικό σύνολο; Νιώθετε ζωντανός μέσα από την πρόκληση ή αισθάνεστε ότι υπάρχουν οι άλλοι μέσα από την αντίδραση;

Δεν επιθυμώ να ενοχλώ τους άλλους, αντίθετα θα θελα να μ' αγαπάνε. Αλλά δεν θυσιάζω την αλήθεια μου για να κερδίσω την αγάπη τους. Γιατί, αν δεν ήμουν όπως είμαι, αν δεν φερόμουν όπως φέρομαι, δε θα είχα πιθανώς εχθρούς, αλλά δε θα είχα ούτε φίλους. Κι έχω ανάγκη από ειλικρινείς φίλους, γιατί, αυτοί μου ζεσταίνουν την καρδιά και μου δίνουν κουράγιο να συνεχίζω. Όμως κι αυτοί κάποτε κάποτε, όταν τα λόγια μου ή οι παρατηρήσεις μου τους αφορούν, ενοχλούνται και αντιδρούν αρνητικά.

Στη ζωή μου, κέρδισα κι έχασα ή απομάκρυνα συνειδητά πολλούς φίλους. Ευτυχώς όμως δεν έμεινα μέχρι τώρα ποτέ μόνος. Οι φίλοι είναι σαν τα κύματα της θάλασσας που έρχονται και φεύγουν ανάλογα με τον καιρό. Ποτέ δεν προσπάθησα να τους κρατήσω προδίδοντας τις ιδέες μου, ιδέες για τις οποίες κάποτε με αγάπησαν ή με αγαπούν ακόμα.

20.   Ποιά η σχέση σας με τους άλλους εικαστικούς της γενιάς σας; Για να δημιουργήσει κανείς πιο σημαντικό είναι το ταλέντο ή τα βιώματα; Τι θα συμβουλεύατε νέους καλλιτέχνες;

Αυτό είναι ένα μαύρο σημείο. Πάνε χρόνια πια, που δεν έχω σχέσεις με συναδέλφους. Δεν με αγαπάνε, με αποφεύγουν. Ίσως γιατί δεν είμαι πάντα επιεικής μαζί τους, ίσως γιατί τους κουράζει το παράδειγμά μου, ή ίσως γιατί δεν εκτιμούν την τέχνη μου ή τα λόγια μου. Εγώ όμως (μάρτυς μου ο Θεός), αγαπάω κάποιους από αυτούς και μερικούς εκτιμώ. Όμως κρατάω τις αποστάσεις. Και είναι καλά έτσι,           γιατί αποφεύγουμε τις προστριβές που μοιραία φέρνουν οι διαφορετικές απόψεις μας για την τέχνη.

Και καλά όταν είσαι νέος, που από τις τριβές αυτές σχηματίζεται σιγά σιγά η προσωπικότητά σου. Αλλά, όταν έχεις κάπου καταλήξει, δεν θες πια αντιρρήσεις αλλά βοήθεια για να πας ακόμη πιο πέρα αυτό που εσύ, ο δημιουργός, πιστεύεις. Δεν αρνείσαι το δίκαιο των άλλων, αλλά προστατεύεις το δικό σου δίκαιο, που χωρίς αυτό δεν θα υπήρχες. Τώρα η φράση σας “Να πάρετε αποστάσεις από το κοινωνικό σύνολο” κάτι μου λέει. Κάτι γαργαλάει μέσα μου, με προβληματίζει. Μήπως έχετε δίκαιο; Ας το αφήσουμε σε εκκρεμότητα και ας μιλήσουμε για το ταλέντο.

Το ποιο σημαντικό λοιπόν για έναν καλλιτέχνη, είναι το ταλέντο (και όταν λέμε ταλέντο δεν εννοούμε βέβαια δεξιοτεχνία). Τα βιώματα είναι αφορμές για δημιουργία. Όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ, ότι ένας ανόητος άνθρωπος, όσο ταλέντο κι αν έχει, ανόητη τέχνη θα κάνει. Όπως κι ένας ατάλαντος, όσο συνταρακτικά βιώματα κι αν έχει θα πάνε χαμένα, θα πεταχτούν στα σκουπίδια, θα αδικηθούν. Ας πούμε λοιπόν: πρώτα το ταλέντο, δεύτερο η ευφυΐα και τρίτο τα βιώματα.

Στους νέους, θα έλεγα να κάνουν τέχνη όπως αυτοί την αισθάνονται, όσο είναι νέοι. Και αφού αποκτήσουν ένα δικό τους λεξιλόγιο, να ξεχάσουν τον εαυτό τους και να προσπαθήσουν να περιγράψουν μ' αυτό το λεξιλόγιο τον κόσμο που τους περιβάλλει. Γιατί αυτή την υποχρέωση έχουμε απέναντι στους συνανθρώπους μας. Οι άλλοι πράττουν, εμείς τους παρατηρούμε και μορφοποιούμε την ιστορική τους στιγμή. Δηλαδή τις πράξεις τους. Καταγράφουμε τα ίχνη του περάσματός τους από την επιφάνεια της γης, από τη ζωή.

21.   Ποιά από τις πόλεις που ζήσατε αγαπήσατε πιο πολύ; Ποιά σας χάρισε τις περισσότερες συγκινήσεις και σας έδωσε τη μεγαλύτερη έμπνευση; Είχατε ποτέ κάποια μούσα;

Δεν μπορώ να ξεχωρίσω, δεν συγκρίνονται τα ανόμοια. Πιο ευτυχισμένος έζησα ασφαλώς στην Αθήνα. Πιο ζωντανός ήμουν στη Ρώμη, αλλά ήμουν και νέος τότε. Πιο δυνατός στο Βερολίνο. Το Παρίσι, όπου έζησα και τα πιο πολλά χρόνια της  νεότητάς μου, μου μοιάζει τώρα σαν ένα ξεπλυμένο όνειρο. Και όμως, εκεί σχημάτισα τον εαυτό μου, άρα θα το κουβαλάω μέσα μου μέχρι το τέλος της ζωής μου.

22.   Πως θα χαρακτηρίζατε τον Κώστα Τσόκλη; Πως θέλετε να τον θυμούνται;

Σαν έναν καλλιτέχνη που πήρε κι έδωσε στη ζωή και στην τέχνη και που δημιούργησε κάποιες καινούργιες εικόνες που πλούτισαν το άλμπουμ των αναμνήσεων. Αυτό θα μου αρκούσε. Άλλο το τι θα ήθελα. 

Κώστας Τσόκλης, 6 Ιουλίου 2012

¹Ένας "Τσόκλης" για να είναι όμορφος πρέπει να είναι μεγάλος

Βιογραφικά στοιχεία: O Κώστας Tσόκλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1930 και σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας (1948-54). Το διάστημα 1957-60 ζει στη Ρώμη ως υπότροφος του I.K.Y., ενώ από το 1970 ζει στο Παρίσι. Με υποτροφία του γερμανικού κράτους ζει και εργάζεται στο Βερολίνο μεταξύ 1971 και 1972, ενώ στη συνέχεια μοιράζει το χρόνο του μεταξύ Αθήνας και Παρισιού. Από το 1983 ζει τον περισσότερο καιρό στην Ελλάδα, κάνοντας όμως εκθέσεις σ' ολόκληρο τον κόσμο. Έχει πραγματοποιήσει ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στις μεγαλύτερες πόλεις της Ευρώπης και της Αμερικής, ενώ το 1986 εκπροσώπησε την Ελλάδα στη Biennale της Βενετίας. Οι μεγάλης κλίμακας κατασκευές δίνουν την εντύπωση τεράστιων natures mortes. Στο έργο Αγ. Γεώργιος (1990) ο πρωταγωνιστής εικονίζεται αφαιρετικά σ' έναν πίνακα. Κρατά όμως ένα πραγματικό ακόντιο που διατρυπά ένα μεταλλικό φολιδωτό δράκοντα, ο οποίος ελίσσεται για πολλά μέτρα στο χώρο. Ογκώδης είναι και η Κιβωτός (1991), μια αυγόσχημη ξύλινη δημιουργία, που φωτίζεται εσωτερικά. Η χρήση του video έδωσε στον καλλιτέχνη τη δυνατότητα να κινήσει τα θέματά του. Η Μήδεια (1989), για παράδειγμα, ήταν μια πολυσύνθεση, που απαιτούσε τη σύζευξη ζωγραφικής, προβολής βιντεοταινίας, ηθοποιίας, σκηνογραφίας και χορογραφίας. Εικαστικά πολυθεάματα πρόσφερε ο Τσόκλης και με δράσεις, στις οποίες πρωταγωνιστούσε ο ίδιος. Ευρέως γνωστή είναι εκείνη που πραγματοποίησε στην Κεντρική Αγορά των Αθηνών (1996), στη διάρκεια της οποίας θυσιάστηκαν βουνά ολόκληρα φρέσκων καρπουζιών. Παραμένοντας κατά βάση ζωγράφος σ' όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του, ο Τσόκλης, παρότι ξέφυγε οριστικά από τον περιορισμό των δύο διαστάσεων, ανέλαβε το ρόλο οδηγού στις περιπλανήσεις των θεατών σ' έναν εικαστικό χώρο που δεν γνωρίζει φραγμούς και στεγανά και επεκτείνεται για να αγκαλιάσει την πραγματικότητα.

Κριτική του έργου: Μια μεγάλη ηθική σκέψη πριν ακόμα γίνει μια καταπληκτική καλλιτεχνική αποκάλυψη. Η σημασία του “Εσύ, ο τελευταίος λεπρός”, της επέμβασης που πραγματοποίησε ο Κώστας Τσόκλης στο νησί της Σπιναλόγκας, σε κάνει να σκέφτεσαι πως η τέχνη μπορεί να γίνει όργανο λύτρωσης και απελευθέρωσης, έως πίστη. Όμως εδώ οι δρόμοι, φαίνεται να συγκλίνουν και μπορεί κανείς να αναρωτηθεί: “μεταξύ του Θεού και του καλλιτέχνη ποιος έχει μεγαλύτερη δύναμη”;

             Είναι γεγονός ότι στη Σπιναλόγκα ο Τσόκλης τελεί μια ανόσια λειτουργία μετενσάρκωσης και κάθαρσης. Ο τόπος του πόνου και της περιθωριοποίησης από τον κόσμο και τη στοργή, το γκέτο των κατατρεγμένων, των “ανέγγιχτων”, το λεπροκομείο που ξαναζωντανεύει από ένα αίσθημα ομαδικής ντροπής που κανένας ποτέ δεν θα παραδεχτεί, ξαναβρίσκει μέσω του έργου, το δικό του δικαίωμα ύπαρξης. Ξαναγεννιέται με τη σημασία και τα αποτυπώματα που ο καλλιτέχνης θέλησε να αφήσει επάνω του. Και δεν τίθεται ζήτημα οίκτου σ' αυτό που προβάλλεται στη σκηνή.

             Ο καθρέφτινος σταυρός που από την πόρτα του βενετσιάνικου οχυρού, εισάγει τον επισκέπτη σ' ένα “site specific” είναι ήδη μια δήλωση ποιητικής και μεταφυσικής. Δεν αποπνέει τη δικιά του συμβολικότητα, αντικατοπτρίζει μόνο τον κόσμο, όλα αυτά που περνούν μπροστά του.Για τον Τσόκλη, το Θείον είναι λοιπόν, ένα δοχείο κενό που περιμένει την πλήρωσή του. Επιβάλλεται με τη μεγαλειώδη του αδράνεια, ενώ με τα κομμάτια καθρέφτη που είναι διάσπαρτα γύρω του, υπαινίσσεται αυτό που θα μπορούσε να είναι το ιστορικό του πεπρωμένο. Ποιο ψηλά και από τον Σταυρό, πάνω από όλα, στα τείχη της Σπιναλόγκας, υπερυψώνεται η Άρτεμις η παρθένα θεά, μυθικό τοτέμ που ακολουθεί από χρόνια τώρα, την περιπέτεια της τέχνης του Τσόκλη και γίνεται το έμβλημα της, ομοίωμα ζωτικής και δημιουργικής ενέργειας, απάντηση στην πνευματική του ερώτηση. Ο υπονοούμενος έρωτας θριαμβεύει και από εμπάθεια αναγεννά τον τόπο ο οποίος  ξαναγεμίζει από την παρουσία των επισκεπτών ανάμεσα στους παντού διάσπαρτους καθρέφτες.

Εμείς λεπροί, ακριβώς.

             Τα μαγαζιά, τα τούρκικα σπίτια, η εκκλησία, το νεκροταφείο, τα ερείπια, ολόκληρη η διαδρομή, γίνεται ένα προσκύνημα ανάμεσα στα σύγχρονα και τα περασμένα σημεία του έργου του Τσόκλη. Στη Σπιναλόγκα, ο καλλιτέχνης θέλησε να εξατομικεύσει έναν απόλυτο χρόνο μεταϊστορικό, ένα “εδώ και τώρα” όπου ακόμα και η βασανιστική του performance επάνω στο στρώμα του αλατιού -αναφορά στη βασική παραγωγική δραστηριότητα των αρρώστων- θέλει να εξορκίσει τα αισθήματα του λάθους και της ιστορικής ευθύνης πριν όλα “ξεχαστούν” όπως έγραψε ο Μίλαν Κούντερα. Το έργο του Τσόκλη γίνεται τελικώς μια πρόκληση στη λησμοσύνη.

             Η τέχνη κατά βάθος είναι σε θέση να συγχωρήσει τα πάντα. Η επιείκεια της δεν έχει όρια ακόμα και όταν χρησιμοποιεί σημαίες πένθους και αναφορές της Θείας Κωμωδίας, όπως εκείνη που διαβάζουμε πάνω από τη δεύτερη πόρτα του οχυρού “Εγκαταλείψτε κάθε ελπίδα εσείς που εισέρχεστε”.

                                                                                                                                      Giuliano Serafini